• انجمن بازیکنان اتاق فرارهای ایران

انجمن بازیکنان اتاق فرارهای ایران

سبک و ژانر در اتاق فرار

همواره در مباحث زیبایی شناختی اتاق فرار ها که منجر به مفهوم کلی نقد و بررسی وحتی تولید و ساخت اتاق فرار می شود، مانند دیگر بخش های هنر شامل سبک و ژانر می باشد که ازاهمیت بسیاری برخوردار است. اتاق فرار بعد از اصول اولیه طراحی و پایه رمز راز گشایی برای تقویت جذابیت و طرفداری و ارزش گذاری دستخوش ایده پردازی از یکی از مهمترین شاخه های اصلی هنر تئاتر می باشد که کمتر به آن توجه یا فکر کرده ایم. زمانی که بازیکن آگاهانه وارد فضایی که از پیش ساخته شده می شود و بعد از تماشای دکور،  صدای موزیک متن، بو و نور ناخواسته وارد دنیای متن(خط داستانی) به عنوان بازیگر می شوند و خود را مسئول به موضوع مطرح شده در زمان واقعی می داند و وضعیت خود را به عنوان یک رهبر یا عوامل گروه قبول می کنند چیزی بجز هنر و کارکرد تئاتر در اتاق فرار می بینید؟ بنابراین دانستن سبک های اتاق فرار و بررسی ژانر اتاق فرار امروزه یکی از مهمترین عناصر تحلیل های نقد و بررسی اتاق فرار به شمار می رود. شناخت ژانر اتاق فرار نیز؛ می تواند مسیر بازنگری منتقد یا بازیکن را بخصوص در مورد ارزش های منطقه ای اتاق فرار مشخص کند. معمولا از کلماتی همچون سبک و ژانر در متن تحلیل ها و نقدها یا گفتگوها درباره اتاق فرار بسیار شنیده ایم و در حال حاضر به راحتی می توانیم موضع خودمان را نسبت آن مشخص کنیم. اما آیا به راستی، توافق بر سر تعریف معنایی وجود دارد؟ آیا گاهی استفاده از کلمات بخاطر گستردگی معانی باعث انحراف برداشت نمی شود؟ آیا در هنگام ساخت یا طراحی اتاق فرار باید به آن ها توجه کرد؟ آیا بازیکنان اتاق فرار می توانند تشخیص بدهند که بازیگران چه صحنه ای از هنر می باشند؟ آیا المانهای بکار رفته نمادها و سمبلهای فرهنگی آنچنان که باید دیده و مورد توجه قرار می گیرند؟
به نظر می رسد که باید قبل از دسته بندی محتوایی برای سهولت و دقت بیشتر در عناوین و بیان، تعاریف مشخصی از آنها داشته باشیم. در بیشتر موارد منظور از سبک و ژانر همانی نیست که بازیکن از آن برداشت می کند.
لزوم تعریف این مفاهیم تکمیل شدن اطلاعات در هنگام بازبینی تحلیلها از اتاق فرار می باشد.

 

  • سبک در اتاق فرار

با اینکه سبک از اهمیت خاصی برخوردار است اما اساسا بررسی و تحلیل در این باره در اتاق فرار با توجه به زمانه شکل گیری و اصول اولیه طراحی و جایگاه تعالی آن شاید سطح بندی و دسته بندی دقیق و کاملی نداشته نباشد؛ با این حال سبک در لغت به معنی، کلمات را به شیوه ای صحیح و آراسته تلفیق کردن و روش و طرز آمده و البته در هنرهای مختلف متفاوت بوده و شاید ناقص هم به نظر برسد، اما بن مایه اصلی سبک در تمام هنرها که در تعارف مختلف وجود دارد کلمه روش می باشد.
تعریف کردن سبک، قطعا انسان را دچار سر در گمی های بیشتری می کند. تنوع هنرها، شیوه ها و روشها باعث می شود که تعریف ثابتی از سبک را غیر ممکن کند. سبک ممکن است بیان فردی یا جهان بینی شخصی و درونی با ویژگی های تاریخی و جغرافیایی باشد. مثلا سبکی مانند کلاسیک یعنی بیان ایده ها و فرهنگ های متفاوت در شکلها. از بین تمام نظریه ها مورد توافق ترین آن در حقیقت تکرار عناصر مشترک در شیوه ی  ارائه ی آثار هنری در طول زمان، آن شیوه را به سبک تبدیل ساخته.
اگر به آثار هنری از درون نگاه کنیم و آن را بررسی کنیم و ارزش و تاثیر آنرا توضیح دهیم به این نتیجه خواهیم رسید که بیشتر آثار حاوی عناصری دلبخواهی بوده و بیشتر توجیه پذیر می باشند. بنابراین سبک تشکیل شده است از همه عناصر و قوانینی که در قالب آن بازی ساخته می شود و همیشه این قوانین و عناصر شکلی از انتخاب اجبار و اختیار را دارد.

                                                              

  • ژانر در اتاق فرار

مفهوم کلی ژانر بر گرفته از کلمه فرانسوی معنی دسته و نوع می باشد. تنوع نامهایی که ژانر در زبان انگلیسی دارد اهم از typ, kind, from, mode, species  نشان از برآشفتگی گفتمان بر سر انتقاد دارد و همچنین از آنجایی که ژانر به پرسشهای مهمی درباره ماهیت و جایگاه آثار هنری دامن زده شاید به تعداد نظریه های هنری برای آن تعرف وجود داشته باشد.
این مفهمو در گذشته نقش مهمی در طبقه بندی و ارزش گذاری و بررسی آثار ادبی داشته و اصلاح ژانر به اشکال مختلفی بکار میرفت تا به تمایزاتی میان آثار بپردازد. انواع نمایشی حماسی، دارماتیک و ... ، انواع ارتباط با واقعیت داستانی، غیر داستانی و ...، انواع تراژدی و کمدی و ماهیت محتوای رمان احساسی، تاریخی و ماجرایی و...
با ریشه دار شدن اتاق فرار و تنوع موضوع ها و سبک ها کم کم نیاز به دسته بندی بیشتر احساس شد و مورد توجه قرار گرفت.
ژانر و فرم های ژانری خاصی در طول مدت زمان ساخت اولین اتاق فرار تا کنون شکل گرفته که مخاطبین از طریق آن می توانند با یکدیگر گفتگو کرده و انتخاب کنند. در صنعت اتاق فرار نظام ژانری و مفاهیم آن انتزاعی بوده و بر اساس توافق خاصی بین مجموعه دارها و بازیکنان بنا شده. ژانر مجموعه ای از قواعد برای ساختار روایی و تصویری و مفهموی از اتاق فرار می باشد که هم بازیکن و هم مجموعه دار با آن آشناست و نتیجه چیزیست که کاملا قراردادی می باشد. متداولترین راه تفهیمی ژانر از طریق شبیه سازی سینمایی به میزانسن و نمادهای بصری، سنبل هاست در دکور، صحنه آرایی، لباس ها و موزیک می باشد. هر ژانری تعداد محدودی عناصر، خصلت و الگو دارد. ما نمی توانیم یک کاراگاه خصوصی را به شکلی که دوست داریم لباس بپوشانیم. این محدوده از الگوهای ژانر هستند که تعیین کننده تصمیمات سازنده اتاق فرار می باشد. به همین ترتیب موزیک های متن و نورپردازی ارتباط تنگاتنگی با ژانر دارد.
از این رو می توان گفت ژانر کارکردی مشابه زبان دارد، آوردن واژگان و کلمات در کنار هم با ساختاری منظم و تفهیم شونده. که باعث می شود کمتر تصادفی و بی نظم به نظر برسد. تبدیل تجربه ی زندگی به مجموعه ای ار قراردادهای قابل پیش بینی لذت بیشتری را بوجود می آورد که احساس رضایت حداکثری و دستیابی به تحقق انتظارات را به همراه دارد. نکته آنکه بداعت اتاق فرار هیچوقت نباید به نفع اصول ژانری نادیده گرفته شود. در بیشتر مواقع طراحان پا را فراتر از اصول ژانری می گذارند و منتقدین پس از اشاره به ژانر اصلی با پیش زمینه های ذهنی باید خود را ملزم به کشف ساختار شکنی های ژانری بکند، چرا که این بداعتها، خلاقانه و هنرمندانه می باشد.